Demilitarizacija Crne Gore - MONDEM

Pregled

Cutting tanks
Uništavanje tenkova u okviru MONDEM programa. FOTO: UNDP Crna Gora

Višak vojne municije predstavlja veliki ekološki i bezbjedonosni rizik za ljudsku zajednicu u Crnoj Gori. Postojeća skladišta su pretrpana, nijesu opremljena odgovarajućom bezbjednosnom zaštitnom opremom i prekoračuju propisane granice bezbjednosti. Slučajna eksplozija bi mogla dovesti do velike opasnosti po životnu sredinu, uključujući civilne žrtve.

Ministarstvo odbrane Crne Gore je 2007. godine započelo projekat demilitarizacije Crne Gore (MONDEM), u saradnji sa Kancelarijom UNDP i Misijom OSCE u Crnoj Gori. Ovaj projekat ima za cilj da pomogne u stvaranju sigurnog, održivog i racionalnog vojnog arsenala u Crnoj Gori.

Opis projekta

Projektne aktivnosti MONDEM se sprovode u četiri ključne oblasti, i definišu ih četiri glavna cilja:

Cilj 1: Bezbjedno odlaganje opasnih materija nekadašnjeg vojnog arsenala. U okviru ovog cilja, 2008. godine je u okviru projekta organizovano uspješno čišćenje kotorskog zaliva, bezbjedan transport i uništavanje opasnog otpada. Bezbjedno je uklonjeno i poslato na uništenje ukupno 128 tona toksičnog anti-raketnog goriva uskladištenog u blizini obale i 28 tona zapaljivih napalm zgušnjivača koji su se nalazili u blizini lokalnog aerodroma.

Cilj 2: Stvaranje sigurnog i bezbjednog skladišta za konvencionalnu municiju. U težnji ka postizanju ovog cilja, dio aktivnosti u okviru projekta je bio usmjeren na stvaranje sigurnog i bezbjednog skladišta konvencionalne municije. Cilj Ministarstva odbrane bio je smanjenje ukupnog broja skladišta na tri i poboljšanje stepena bezbjednosti i upravljanja skladištem na način da se zadovolje standardi NATO. Do sada, dva od tri skladišta su završena.

Cilj 3: Sprovođenje demilitarizacije u skladu sa zaštitom životne sredine. Treća oblast rada u okviru projekta je ukupan proces ekološke demilitarizacije sa fokusom na preciziranju količine vojne municije. Ovi napori uključuju dvije faze plana za bezbjedno uništavanje i izmještanje viška municije, počev od tehnički najmanje zahtjevnih komada. Kroz ovaj proces Ministarstvo ima za cilj da održava bezbjednu količinu od 2 500 tona municije nasuprot sadašnjih 9 900 tona.

Cilj 4: Uništavanje teškog naoružanja. Uništenje teškog naoružanja (npr. tenkova) je četvrta komponenta MONDEM projekta. Reciklaža ograničene količine ovog oružja je sastavni dio tekuće reforme sistema odbrane u Crnoj Gori. Teške mašine su isječene i istopljene, a sredstva dobijena od prodaje starog gvožđa vraćena u MONDEM.

Šta smo do sada postigli?



Zajedno sa partnerima, UNDP je pomogao Crnoj Gori u sljedećim oblastima:

  • Odlaganje toksičnog otpada: U zalihama je bilo 128 tona opasnog toksičnog otpada (tečno pogonsko gorivo i oksidans za rakete) koji predstavlja humanitarnu i ekološku opasnost za stanovništvo Bokokotorskog zaliva. Zalihe su takođe sadržale 25,84 tona napalm zgušnjivača čuvanog u granicama podgoričkog aerodroma. Odlaganje ovog toksičnog otpada učinjeno je na bezbjedan, efikasan i djelotvoran način koji je u skladu sa svim relevantnim međunarodnim standardima i standardima EU u pogledu životne sredine i bezbjednosti.
  • Formiranje sigurnog i bezbjednog skladišta konvencionalne municije. Kroz MONDEM, jedno skladište (skladište municije Taraš) je potpuno rekonstruisano i ponovo otvoreno u maju 2011. godine. Ukupna investicija za pretvaranje ovog skladišta u moderan i bezbjedan objekat iznosila je 1,8 miliona američih dolara. Rekonstrukcija drugog skladišta (Brezovik) počeće 2014., a prema procjenama projekta, zahtijevaće investiciju od 2,5 miliona američkih dolara.
  • Sprovođenje demilitarizacije u skladu sa zaštitom životne sredine. Izvršenje procesa demilitarizacije na nacionalnom nivou izabrano je kao korak naprijed. U okviru Ministarstva odbrane se radi na jačanju kapaciteta za nastavak rada u periodu kada MONDEM projekat bude završen. U prvoj fazi (2009-2012.) uklonjeno je 1.114,97 tona viškova i zastarjele municije. Treća faza projekta započeta je 2013. sa ukupnom količinom od 1.312 tone, a tokom jedne godine uklonjeno je 247 tona. Planirano je da se preostalih 1.065 tona viška i zastarjelog naoružanja ukloni do kraja 2015. Do sada, Vlada Crne Gore je doprinijela projektu MONDEM iznosom od 800 000 američkih dolara, zarađenim od prodaje otpadnog materijala kroz isti taj projekat demilitarizacije. 
  • Uništavanje teškog naoružanja. Ukupno 1000 komada teškog naoružanja, 61 tenk, oklopna borbena vozila, artiljerijsko oruđe i razno oružje manjeg kalibra je reciklirano. Recikliranje 61 tenka u julu 2008. godine donijelo je Vladi 594 000 američkih dolara, koji su vraćeni u MONDEM program u svrhu uništavanja viška konvencionalne municije.

Ko finansira projekat?

Donator

Iznos

Vlada Crne Gore

USD 1,000,000

Vlada Holandije

USD 1,816,200

Vlada Velike Britanije

USD    504,000

Vlada Švedske

USD    344,000

Vlada Danske

USD    150,000

Države članice OSCE

USD 1,070,000

EK SEESAC program

USD    260,000

Ukupno

USD 5,144,200

Realizacija sredstava u prethodnim godinama

Decembar 2013 USD    209,581

Decembar 2012

USD    524,953

Decembar 2011

USD    500,474

Decembar 2010

USD 1,910,977

Decembar 2009

USD 1,018,965

Decembar 2008

USD    767,264

Decembar 2007

USD      55,552

Pregled projekta
Status:
Aktivan
Datum početka projekta:
April 2007. godine
Očekivani datum završetka:
Decembar 2015. godine
Geografska pokrivenost:
Širom zemlje/Crna Gora
Oblast rada:
Demokratsko upravljanje
Menadžer projekta:
Gordan Ivanović
gordan.ivanovic@undp.org
Tel. +382 20 447 459
Partneri:
Ministarstvo odbrane Crne Gore, OSCE
Dodatni dokumenti
  • Aneks A na projektni dokument o odlaganju opasnog otpada ENG
  • Aneks B na projektni dokument o upravljanju zalihama ENG
  • Aneks C na projektni dokument o demilitarizaciji municije ENG
  • Aneks D na projektni dokument o teškom naoružanju ENG
Izvještaji o projektu
  • Godišnji izvještaj MONDEM za 2010. godinu ENG
  • Godišnji izvještaj MONDEM za 2009. godinu ENG