Nacionalni izvještaj o razvoju po mjeri čovjeka za 2014. godinu

U pravcu ekonomije efikasnih resursa: Ispunjenje obećanja Crne Gore kao ekološke države


FOTO: UNDP Crna Gora/ Miloš Vujović, MEDIABOX

"U razvoju po mjeri čovjeka se radi o ljudima, širenju njihovih životnih izbora u pravcu punog, kreativnog života u slobodi i dostojanstvu. Ekonomski rast, povećana trgovina i ulaganja, tehnološki napredak – sve to je vrlo važno. Ali - to su sredstva, ne ciljevi. Osnovno za širenje ljudskog izbora je izgradnja ljudskih sposobnosti: opseg svega onoga što ljudi mogu biti. Najosnovnije sposobnosti za ljudski razvoj su dug i zdrav život, školovanje, pristojan životni standard i uživanje političkih i građanskih sloboda u svrhu učešća u životu zajednice.“ [1]

Već duže od decenije, timovi koji rade na nacionalnim i regionalnim Izvještajima o razvoju po mjeri čovjeka pomažu u unapređenju konceptualnog okvira za ljudski razvoj i primjenjuju ga na najhitnijim razvojnim izazovima u datom trenutku. Objavljeni do sada u više od 135 zemalja, ovi izvještaji, zasnovani na temeljnim analitičkim istraživanjima, postali su dinamični instrumenti javnog zastupanja. Oni pomažu u generisanju živih rasprava o politikama i aktivnostima potrebnim za ubrzanje razvoja po mjeri čovjeka i postizanje Milenijumskih razvojnih ciljeva.

[1] Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP). 2003. god. Izvještaj o razvoju po mjeri čovjeka 2003. - Milenijumski razvojni ciljevi: Međunarodna pogodba za dokrajčavanje siromaštva, str. 28. New York: Oxford University Press.

Opis projekta

S obzirom na značaj razvoja po mjeri čovjeka u kreiranju politika i socio-ekonomske situacije u Crnoj Gori, projekat je prvenstveno usmjeren na sačinjavanje Nacionalnog izvještaja o razvoju po mjeri čovjeka (NHDR) za 2013.-2014. godinu, na temu efikasnosti resursa. Pored toga, projekat ima za cilj podršku razvoju odabrane analize politika i projekata koji se tiču koncepta ljudskog razvoja.

Zabilježeni su neki primjeri politika i mjera u Crnoj Gori koji bi se mogli okarakterisati kao napori ka razvoju zasnovanom na efikasnim resursima. Ovo uključuje sprovođenje (ograničeno, ali u porastu) principa da zagađivač snosi troškove, uvođenje koncepta razvoja niske emisije ugljen-dioksida u nacionalne strategije i planove, povećanje pažnje posvećene zaštiti biodiverziteta i energetskoj efikasnosti, podsticanje istraživanja i razvoja, uvođenje čistih tehnologija, adaptacija na klimatske promjene i slično. Naknade za zagađivanje su uspostavljene (mada sa ograničenim efektima) kao način za sprovođenje principa da zagađivač snosi troškove. Ipak, i dalje postoji potreba za sveobuhvatnijom i efikasnijom primjenom tržišnih instrumenata za „ozelenjavanje“ ekonomije.

U ispunjavanju standarda zaštite životne sredine, Crna Gora nastavlja da se suočava s izazovima zbog ograničenih institucionalnih kapaciteta i potrebe za postizanjem dogovora o modelu održivog rasta, osobito u priobalnom turističkom sektoru. U Izvještaju EU iz 2011. godine o napretku i u Procjeni UNDP o kapacitetima crnogorskog sistema za zaštitu životne sredine zaključuje se da postoje tri ključna izazova u ovom području: a) preklapanje mandata, b) fragmentirane nadležnosti i c) nedovoljni kapaciteti koji negativno utiču na sposobnost zemlje da se uskladi sa zahtjevima procesa pristupanja u EU koji se tiču zakonodavnih poglavlja vezanih za zaštitu životne sredine. Takođe, životna sredina i klimatske promjene moraju da budu sistematičnije integrisani u druge sektore, posebno u sektor energije. Osim toga, iako nedavni Izvještaj o eko-otisku [1] pokazuje da je crnogorski otisak u okviru svojih bio-produktivnih granica, Crna Gora ostaje najneefikasniji potrošač energije i vode u Evropi [2].

Crna Gora je trenutno jako zavisna od uvoza energije, ima niz neodrživih (i finansijski i ekološki) industrijskih sektora, rastući turistički sektor od koga koristi uglavnom ima samo priobalje tokom ljeta, i još nije ispunila obećanje da će biti "ekološka država". Svjesna potrebe za promjenom razvojnog puta, crnogorska Vlada sada nastoji da ponovo uspostavi viziju "ekološke države“ i krene ka ekonomiji zasnovanoj na štednji resursa.

Efikasnost resursa podrazumijeva održivo upravljanje i korišćenje resursa tokom njihovog životnog ciklusa (od vađenja, transporta, transformacije, potrošnje do odlaganja otpada). Jednostavnije rečeno, ovo znači pronalaženje načina proizvodnje većeg sa manje ulaganja i uticaja, kao i drugačije potrošnje u cilju ograničavanja rizika od nestašice ili zagađenja.

Kretanje stazom rasta koji će imati dvostruku korist njegovog stimulisanja na način da se osiguraju radna mjesta i blagostanje građana, i obezbjeđenje kvaliteta tog rasta na način da dovede do održive budućnosti – zahtijevaće od zemlje da se bavi tim izazovima i pretvori ih u mogućnosti. Priprema ekonomije Crne Gore za ovu transformaciju na vrijeme i na predvidiv i kontrolisan način će joj omogućiti da dalje razvija svoje bogatstvo i blagostanje, uz smanjenje stepena i uticaja upotrebe resursa.

Plan efikasnosti resursa, kao jedan od rezultata Nacionalnog izvještaja o razvoju po mjeri čovjeka, prvenstveno će se nadovezivati na postojeći rad i stručnost UNDP. Naime, Kancelarija UNDP u Crnoj Gori već pruža pomoć Vladi u bržoj tržišnoj transformaciji ka niskim emisijama, ekonomiji zasnovanoj na štednji resursa u cilju otvaranja novih „zelenih“ radnih mjesta, legalizovanju velikih područja sa neformalnim naseljima, stvaranju/očuvanju prihoda, smanjenju emisije gasova staklene bašte i zavisnosti od uvoza energije. Postojeće i buduće inicijative UNDP sastoje se od sljedećih relevantnih usluga:

1.      Kroz rad na Strategiji biodiverziteta Crne Gore - procjena i integrisanje usluga ekosistema kroz njihovu ekonomsku valorizaciju i davanje važnosti biodiverzitetu u okvirima razvojnih politika, planova, prakse i sektorskih planova i strategija.

2.      Priprema, izrada i slanje Druge nacionalne komunikacije Crne Gore Konvenciji Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama. Druga nacionalna komunikacija treba da osigura svježe analitičke podatke o ključnim nacionalnim specifičnostima vezanim za ublažavanje klimatskih promjena, inventar gasova staklene bašte, kao i za pružanje uvida u nivo svjesnosti javnosti, edukaciju, obuke, transfer tehnologija i sistematska istraživanja i opservacije.

3.      Inicijativa „Održiva energija za sve“ (SE4ALL) u Evropi i Zajednici bivših ruskih država, s naglaskom na održivom grijanju, subvencijama za fosilna goriva, dostupnosti i pouzdanosti napajanja i obnovljivih izvora energije.

Uzimajući u obzir da je Nacionalna strategija za održivi razvoj revidirana tokom 2013. godine, Izvještaj o razvoju po mjeri čovjeka o efikasnosti resursa će zauzeti centralnu ulogu u budućoj Strategiji održivog razvoja Crne Gore. Revidirana Strategija za cilj treba da ima uspostavljanje potrebe za korišćenjem prirodnih resursa na djelotvoran i racionalan način, pogotovu energije, vode, biodiverziteta i zemljišta, kao i razvoj aktivnih politika za ublažavanje determinanti klimatskih promjena u svim proizvodnim sektorima (uključujući sektor energetike i poljoprivrede, kao i saobraćaja) i - kroz holistički pristup - u okviru odgovorne potrošnje i proizvodnje, osigurati dostupnost i kvalitet tih resursa na način kompatibilan s ekonomskim rastom i prijetnjama klimatskih promjena. Određena poglavlja Strategije, ponajviše ona koja se tiču usluga ekosistema, kao i promjene klime, biće usmjerena na povećanje djelotvornosti u korištenju i štednji resursa u svim ekonomskim sektorima.

[1] Izvještaj je urađen kao dokument koji podržava Pan-evropski međuagencijski izvještaj za Rio+ konferenciju o održivom razvoju u regionu

[2]Bruto potrošnja električne energije je 8,5 puta veća nego u EU-15, a intenzitet ukupne potrošnje energije 5,6 puta veća nego u EU; potrošnja vode po stanovniku je gotovo dvostruko veća od zapadnoevropskog standarda od 150l

Šta smo do sada postigli?



U posljednjih nekoliko godina, UNDP je kroz svoje Izvještaje o razvoju po mjeri čovjeka plijenio pažnju državnih kreatora politika i civilnog društva u pogledu društveno-ekonomskog razvoja. Izvještaji su stimulisali nacionalne debate i rezultirali brojnim inicijativama za unapređenje i jačanje razvoja po mjeri čovjeka. Izvještaji su ponudili perspektive i analizu nacionalnih okolnosti, strategije ekonomskog rasta i napredovanja razvoja po mjeri čovjeka. Cilj ovih Izvještaja je da sakupi činjenice o ljudskom razvoju, da utiče na nacionalne politike i mobiliše različite sektore ekonomije i segmente društva. Oni uvode pojam razvoja po mjeri čovjeka u dijalog o nacionalnim politikama, ne samo kroz indikatore ljudskog razvoja i preporuke već i kroz procese konsultacija, istraživanja i izrade izvještaja koje vode države i nad kojima one imaju vlasništvo. Kao alat za javno zastupanje, Izvještaj je stvoren tako da odgovara širokoj javnosti i da posluži kao osnov za javne rasprave i mobilisanje podrške za akciju i promjene.

  • Pripremljen je prvi nacrt Nacionalnog izvještaja o razvoju po mjeri čovjeka za 2014. godinu.

Ko finansira projekat?

Donator

Iznos

UNDP

USD 101,000

Realizacija sredstava u prethodnim godinama

Decembar 2013

USD 15,000

Pregled projekta
Status:
Aktivan
Datum početka projekta:
Decembar 2012. godine
Očekivani datum završetka:
April 2014. godine
Geographic Coverage:
Nationwide/Montenegro
Oblast rada:
Razvoj po mjeri čovjeka
Menadžer projekta:
Tomica Paović
tomica.paovic@undp.org
Tel. +382 20 447 465
Partneri:
Vlada Crne Gore, Kabinet predsjednika Crne Gore, organizacije civilnog društva, univerziteti, socijalni partneri, međunarodne agencije i ambasade