Ekološki pilot projekat prečišćavanja kisjelih voda iz rudnika na sjeveru Crne Gore

PREČIŠĆAVANJE KISJELIH VODA IZ RUDNIKA NA SJEVERU CRNE GORE

Mala zajednica koju čini tek nešto više od osam hiljada ljudi, koji žive u bivšem rudarskom gradu na sjeveru Crne Gore, postepeno otvara vrata ekološkom razvoju.

Iako ima velike prirodne potencijale (dva nacionalna parka na svojoj teritoriji, od kojih je jedan dio Svjetske baštine) i velike mogućnosti za turizam u prirodi (kajakarenje, pješačenje, biciklizam), opština Mojkovac je dugo smatrana crnom tačkom na ekološkoj mapi Crne Gore.

Izdvajamo

  • Sistem ne koristi nikakav izvor energije, dakle, eliminiše proizvodnju gasova staklene bašte, a nema ni vještačkih hemijskih aditiva u tretmanu kontaminirane vode iz rudnika.
  • Takozvani pasivni sistem za prečišćavanje kisjelih voda iz rudnika koristi prirodne materijale već dostupne u regionu, kao što su krečnjak i organske materije.
  • Ova pilot-inicijativa zelene tehnologije će djelovati kao regionalna demonstracija tehnologija za obradu vode po mjeri zaštite životne sredine koje će se koristiti na sličnim napuštenim rudničkim lokacijama nađenim širom zapadnog Balkana.

Nakon što je rudnik olova i cinka „Brskovo“ obustavio rad krajem osamdesetih, Mojkovac, nekada smatran razvijenim industrijskim gradom, postepeno je pretvoren u ekološku crnu tačku i od tada je doživio značajan pad u svim aspektima razvoja (ekonomskom, socijalnom i ekološkom).

UNDP u Crnoj Gori je kroz regionalni Program za životnu sredinu i bezbjednost (EnvSec), u saradnji sa opštinom Mojkovac i Češkim fondom, tokom 2012. godine završio izgradnju postrojenja za ekološko prečišćavanje kisjelih voda iz rudnika na sjeveru Crne Gore, i time pokušao da popravi ekološku štetu koju su prouzrokovale prethodne rudarske prakse.

Ovaj pilot projekat je poslužio kao regionalna demonstracija tehnologija ekološkog prečišćavanja vode koje postoje u sličnim napuštenim rudnicima širom Zapadnog Balkana. Projekat je jedinstven jer ne zahtijeva nikakav izvor energije i time eliminiše proizvodnju gasova sa efektom staklene bašte, i ne dodaju se vještački hemijski aditivi u prečišćavanju zagađene rudničke vode. Umjesto toga, prirodni materijali koji su na raspolaganju u okruženju, kao što su krečnjak i organska materija, koriste se za uklanjanje zagađenja iz vode.

Po samoj izgradnji, postrojenje je posjetila delegacija sa Kosova[1] na visokom nivou, sa predstavnicima rudarske kompanije Trepča, Ministarstava za zaštitu životne sredine i ekonomije i Kancelarije UNDP na Kosovu, koji su zainteresovani za primjenu takve tehnologije na sličnim tamošnjim problematičnim lokacijama u rudnicima. Postrojenje je takođe bilo predstavljeno na regionalnoj radionici čiji je domaćin bio UNEP, u novembru  2012 godine.

U daljoj posvećenosti izgradnji kapaciteta i partnerstava, i time stvaranju mogućnosti za održivi lokalni ekonomski razvoj, UNDP je radio sa opštinom Mojkovac i Češkim fondom na praćenju uticaja ovog interesantnog primjera zelene tehnologije na životnu sredinu u periodu od jedne godine. Takođe, radi se na uključivanju istog u univerzitetske master studije kako bi se bolje istražili primjena i poboljšanja takvih sistema za prečišćavanje.

Izgradnjom ove ekološke pilot-inicijative na lokaciji „Žuta Prla“, Kancelarija UNDP u Crnoj Gori nastavlja da aktivno podržava Crnu Goru i opštinu Mojkovac na putu ka postizanju ekoloških standarda EU, kroz regionalni program poboljšanja stanja životne sredine. Najznačajniji dosadašnji doprinos bili su sanacija jalovišta, izgradnja postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda kao i izrada  studija o zagađenju koje potiče od rudnika.

Neprečišćen tok kisjele vode koja izvire iz okna Žuta Prla sadrži toksične zagađivače kao što su olovo, kadmijum i cink, koji su daleko iznad ekoloških ograničenja EU. Ovi zagađivači decenijama teku od ulaza u rudnik u prirodnu okolinu bez ikakvog prečišćavanje koje bi spriječilo njeno zagađenje.

Ovaj protok zagađene rudničke vode je, takođe, rizik po ljudsko zdravlje, jer prolazi blizu kuća u obližnjoj zajednici, gdje postoji velika vjerovatnoća neposrednog ljudskog kontakta. Postoji i potencijalna ekološka prijetnja od ulivanja ove vode u rijeku Taru, dio nacionalnog parka Durmitor, zaštićenu kao dio Svjetske kulturne baštine UNESCO.

Ovaj ekološki pilot (tj. sistem pasivnog prečišćavanja kisjelih voda iz rudnika) usmjeren je na prečišćavanje zagađene vode na ekološki način.

Snežana Dragojević, menadžerka Regionalnog programa Kancelarije UNDP u Crnoj Gori za sanaciju ekoloških crnih tačaka na Zapadnom Balkanu, objasnila je funkcionisanje sistema pasivnog prečišćavanja vode: „Sistem koristi strmu padinu ispod rudnika za odvod vode iz okna, bez vanjskih izvora energije, u tri odvojena bazena za prečišćavanje povezana cjevovodima. Jednostavnim riječima, voda iz rudnika teče kroz niz kanala, prije nego što bude zadržana u svaki od bazena, gdje kisjelina, toksični metali i drugi štetni elementi reaguju sa krečnjakom i organskom materijom i talože se kao blato, ostavljajući prečišćenu vodu da teče kroz cijevi i spaja se sa obližnjim šumskim potokom. Očekuje se da će praćenje stanja prirodne okoline i učinka, koje će uslijediti u narednoj godini, pokazati u kojoj je mjeri voda koja izlazi iz rudnika čistija kada uđe u prirodnu okolinu.“

Sistem pasivnog prečišćavanja kisjelih voda iz rudnika je prvi ove vrste u regionu. Ipak, ostaje mnogo toga da se uradi kako bi bivši rudnici Zapadnog Balkana postali ekološki: Žuta Prla nije ni najveća ni najozbiljnija lokacija u regionu - ali prednost je u tome što je prva koja će postati ekološka.

[1] U kontekstu Rezolucije Savjeta Bezbjednosti UN 1244 (1999.)

Napisao Feđa Pavlović, stažista u UNDP Crna Gora